Salmenten %90 baino gehiago esportaziora bideratzen du DANOBATGROUPek; eta, bezeroak ez ezik, hornitzaileak, ordezkaritzak, banatzaileak, produkzio fabrikak… ditu atzerrian. Horiekin guztiekin izaten dituen komunikazioetan hainbat hizkuntza baliatzen ditu, baina ingelesa da nagusi. Halere, gertuago ere beste hainbatekin komunikatu behar izaten du; hala nola, hornitzaileak, ikastetxeak, administrazioa… eta, nola ez, kooperatibetako bazkideak. Beraz, euskarak ere izan dezake eta izaten du lekurik.

Horren harira, Mondragonen kooperatibetako euskara koordinatzaile eta batzordekideentzat antolatutako saioan Idoia Bustinduy komunikazio arduradunak azaldutakoak jaso ditugu hemen.

SONY DSC

Argazkia: AZK

Elementu batzuetarako hizkuntza irizpideak daude finkatuta; beste batzuetarako, berriz, ez dago irizpiderik, baina hizkuntza ohiturak euskararen presentzia finkatu du. Hona hemen, labur-labur, komunikazio elementu bakoitzean nola jokatzen den:

Kasu gehienetan, eduki bera egoten da euskaraz eta beste hizkuntza batzuetan:

  • Bi hizkuntzatan –euskaraz eta gaztelaniaz, euskara lehenetsiz–: barne jakinarazpenak, bilera deialdiak, lan eskaintzak, seinaleak eta errotuluak, txosten eta aurkezpen ereduak, bisitarientzako DANOBATGROUPen aurkezpen bideoa, BIEMH erakustazoketako informazioa eta gonbidapenak
  • Hiru hizkuntzatan –euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez–: prentsa oharrak eta, ondorioz, ohar horien txioak.
  • Sei hizkuntzatan –euskaraz, gaztelaniaz, ingelesez, alemanez, txineraz eta errusieraz–: webgunea.

Beste kasuren batean euskarazko eta gaztelaniazko edukiak tartekatzen dira, baina informazio bera eman gabe:

  • Adibidez, Batzar Nagusian. Dena den, aipatu behar da, Danobat eta Soralucen aldi bereko itzulpena baliatzen dela; horri esker, azken urteetan euskararen presentzia gaztelaniarena baino handiagoa izan da.
  • Prentsaurrekoak ez dira egunero izaten, eta halakoetan ere euskara eta gaztelania tartekatzen dira, eta, ahal dela, informazioa errepikatu gabe.

Euskara hutsezko praktikak ez dira hain ohikoak:

  • Duen zabalkundearengatik edo irudian duen eraginarengatik bat nabarmentzekotan, hormako nahiz mahai gaineko egutegiak aipatuko genituzke, bazkide guztiei banatzeaz gain, bisitariei-eta banatzen baitzaizkie.
  • Barrura begirako hainbat errotulu ere euskara hutsez jartzen dira kooperatiba batzuetan: kafe-makinakoak, gaztelaniaz eta euskaraz antzeko grafia duten errotuluak…

Bukatzeko, badira praktika batzuk non euskaldunei euskaraz eta erdaldunei gaztelaniaz (edo bi hizkuntzatan) egiten zaien:

  • Horren adibide, hainbat kooperatibatan bazkideentzat hitzaldi informatiboak antolatzen direnean, taldekatzeak hizkuntzaren arabera egiten dira; horri esker, gero eta euskaldun gehiagok euskara hutsez jasotzen dituzte azalpenak.
  • Bazkide guztientzako prestakuntza saio orokorretan ere izan da hizkuntzaren araberako taldekatze esperientziaren bat; heziketa kooperatiboaren saioak, kasu.
  • Azkenik, Soralucek barne komunikazioetarako bi kanalen estrategia jarraitzen du; hau da, euskaldunekin euskara hutsez izaten da harremana, eta erdaldunekin bi hizkuntzatan.
Irakurtzen jarraitu...

Ehun urte bete dira Arrasateko Kooperatiba Esperientziaren sortzaile izan zen Jose Maria Arizmendiarrieta Markinako Barinaga auzoko Iturbe baserrian jaio zela. Urteurren horren harira, hainbat ekitaldi antolatzen ari dira urte osoan. Guk euskararekin izan zuen harremana ezagutu nahi izan dugu. Ba al zekien euskaraz? Hitz egiten al zuen? Euskaltzalea al zen?

Galdera horiei erantzuteko Julen Arexolaleibak, pasa den astean, Mondragonen kooperatibetako euskara koordinatzaile eta batzordekideei emandako hitzaldian aipatutakoak, eta Lanki kooperatibak argitaratutako “Kooperatibak eta Euskara” liburuko hainbat pasarte josi ditugu.

Arizmendiarrieta_argazkia

Mutiko euskalduna ingurune euskaldunean

Goian aipatu bezala, Jose Maria Arizmendiarrieta Markinako Barinaga auzoan jaio zen, 1915. urtean. Garai hartan Barinagako komunitatea guztiz euskalduna zen, eta gainera nahiko isolatua gune erdaldunekiko. Hori dela eta, eskolara joan arte euskara hutsean bizi izan zen Arizmendiarrieta.

Nolanahi ere, gaztelania ikasteko modua ez zen traumatikoa izan, euskara erreprimitzera ez baitziren iritsi; euskara bakarrik zekiten haurrei gaztelania irakastea zuen eskolak helburu.

Halaber, XX. mende hasierako giro hartan, eta bere familiaren bitartez, gaztetatik ezagutu eta barneratu zituen ideia kristau eta abertzaleak.

Gazte kristau euskaldun abertzalea

12 urterekin izan zuen euskal literaturarekin lehen kontaktua eta, 1931. urtean, Gasteizko apaiztegira joan zenean, euskararen aldeko jarrera inkontzientea zena kontziente bizi bihurtzen hasi zen.

Apaiztegian, “Kardaberaz Bazkuna” euskaltzale elkarteko partaide izan zen; “Euskarak burua jasotzea Jainkoak nahi du” zen elkartearen lema. Elkartearen helburua, besteak beste, filosofian, fisikan eta beste hainbat arlotan egiten ziren lanak euskaraz ere eskaintzea zen; eta, oporrak iritsitakoan, baserriz baserri ibiltzen zen euskal etnografiarekin zerikusia zuena biltzen. Bide batez, baserritarrei ere ikusarazi nahi izaten zien harro egoteko altxor bat zutela.

Baina giro soziopolitikoa gero eta ezegonkorragoa zen, eta gerra zibila piztu zen 1936. urtean. Orduan, eta “Arretxinaga” izengoitiarekin, euskararen historiako lehen egunkari euskaldunean –“Eguna kazetan– hasi zen erredaktore lanetan. Baina frankistak 1937. urtean Bilbon sartu, eta han harrapatu zuten.

Euskararen aldeko eredurik eman eta hartu ez

Kartzelan egonaldia egin ondoren, abade ikasketak amaitu, 1940. urtean ordenatu, eta Arrasatera apaiz laguntzaile joateko deitu zuten.

Arrasate hankaz gora eta hustuta topatu zuen Arizmendiarrietak. Euskararen erabilerari dagokionez, lotsa eta beldurra nagusitu ziren. Arizmendiarrietak euskararen bukaera iritsi zela barneratu bide zuen eta, gai horrek bueltarik ez zuelakoan, beste bide bati heldu zion: eredu kapitalistari aurre eginez, herria indartu eta miseriatik ateratzen laguntzeari.

Honela zioen Jose Mari Mendizabal apaiz arrasatearrak: Alguien se podrá preguntar por qué no siguió esa trayectoria de trabajo y cultivo del vascuence. La respuesta creo que es bastante normal. En 1941 en Mondragón había hambre, miseria, ignorancia, tuberculosis, falta de viviendas, familias con hombres en las cárceles… Pienso que pensó que lo primero es lo primero.

Joxe Azurmendik honakoa esan zuen garai haietako barinagatarraz: Arizmendiarrieta, ha podido pensar, no sin razón, que en aquellas circunstancias la más mínima sospecha de simpatías nacionalistas habría significado un serio obstáculo para su labor social…

Berak bultzatutako ekintza guztietan euskarak ez zuen inolako lekurik izan. Bere idatzietan ere, Arrasatera etorri eta lehen 20 urteetan esaldi bakar bat baino ez da aurkitu euskaraz. Euskaraz etxekoekin, gerra aurreko lagunekin eta gaztelaniaz ozta-ozta moldatzen ziren zaharrekin bakarrik aritu zen.

Patxi Goikolea euskaltzale arrasatearrak ondorengo bizipenak oroitzen ditu: Eskolan berari entzuten egoten ginenean erdaraz hitz egiten zuen beti. Baginen hiru lagun edo euskal kutsua barru-barruan geneukanak (…) Gogoratzen dut guk Arizmendiarrieta tentatu egiten genuela. Behin esan genion: “Ze euskara gutxi egiten den…”. Bere erantzuna hauxe izan zen: “Zuek egin euskaraz, denok ezin dugu egin, baina zuek ahal duzuena egin!”.

Hizkuntzaren eta politika alorraren inguruan jarrera garbirik erakusten ez zuenez, hainbaten artean haserrea sortu eta kritikak jaso zituen, Gobernutik nahiz ezker iraultzailetik.

Azken urteetako berreskuratze hastapenak

Aurreko urteetan jasotako kritikek eragina izan zuten Arizmendiarrietarengan. Era berean, Francoren heriotza bazetorrela ikusten zuen, eta horrek hainbat aldaketa ekarriko zituela. Bere azken urteetan euskararen aldeko pauso txikiak ematen hasi zen: Lan Kide Aurrezkian diru-laguntzak bideratzen, kooperatiba batzuetako izenak eta estatutuak euskaratzen, “Tu Lankide“ aldizkarian euskarazko artikuluak idazten…

Gizartearen euskalduntze prozesua gero eta indartsuagoa bilakatzen ari zen heinean, Arizmendiarrieta ere euskararekiko ardura handiagoa hartzen hasi zen. Haurrek euskaraz ikasteko aukerak sortzen ari ziren eta ugaritu egin zen euskal irakasleen beharra eta, horri erantzuteko, Irakasle Eskolaren sorrera bultzatu zuen.

Hil aurretik eskuz idatzitako azken berbak ere euskaraz idatzi zituen.

Artikuluaren gaineko beste artikulu bat: tulankide

Irakurtzen jarraitu...

PesaLur –Pesa Taldeko enpresetako bat– Lemoan dago kokatuta eta, bertan, 2012an hasi ziren Euskara Plana inplementatzen. Ordutik, urrats asko egin dituzte euskararen normalizaziora begira (besteak beste, hizkuntza irizpideak onartzea eta betearazten hastea, autobus erabiltzaileekin harremana duten langileentzat euskara ikastaro trinkoak eta motibazio saioak antolatzea…).

Baina, ekintza horien osagarri, kolektibo osoarentzat ekintza ludikoren bat antolatzeko beharra ikusi genuen Euskara Batzordean; orain arte Euskara Planean parte hartu gabe zeuden langileengana hurbiltzekoa, alegia.

Presentación1

Horrela, hainbat aukera aztertu ostean, lehiaketa bat antolatzea erabaki genuen eta, horretarako, Irizar-en egiten dutena hartu genuen oinarri moduan. Lehiaketarekin bi helburu lortu nahi genituen:

  • Euskara Plana, oro har, eta Euskara Batzordea, zehazki, ezagutaraztea.
  • Egunerokoan euskararen mundutik urrun bizi direnei euskararen gainean jakin-mina piztea, edo pizten hastea, behinik behin.

Lehiaketa pasa den ekainean egin zen, eta labur-labur honako hauek izan ziren lehiaketaren ezaugarriak:

  • 3 pertsonako taldeak osatu ziren.
  • Talde bakoitzari izena jarri zioten taldekideek.
  • 5 aste iraun zituen.
  • Astero 3 galdera bidali genizkien: 1) euskarari buruzkoa; 2) PesaLur-i buruzkoa; 3) porra.
  • Komunikazio guztiak bi hizkuntzatan egin genituen (mezuaren hartzaileak parte-hartzaile guztiak zirenean).
  • Galderak astelehenetan bidali genituen eta erantzunak ostiral eguerdia baino lehen bidali behar zituzten.
  • Komunikaziorako 3 bide eskaini genizkien: whatsapp-a, emaila eta papera; baina, gero, praktikan, denek whatsapp-a erabili zuten.
  • Talde irabazleko 3 kideek jaso zuten saria (bazkari eder bat).

Lehiaketaren balorazioa positiboa izan da: 1) Euskara Plana sozializatzeko, eta Euskara Batzordearen berri emateko balio izan duelako; 2) euskarari buruzko bitxikeriekin euskararen beste alderdi bat erakutsi diegulako (sinbolikoki bada ere); 3) 13 taldek (39 pertsonak) parte hartzea positiboki baloratu dugu; are gehiago, parte-hartze kopuru horretatik haratago, galdera batzuen erantzunak-eta bilatzen jende asko inplikatu dela ikusita; saltsa handia sortu da lehiaketaren bueltan.

Irakurtzen jarraitu...

Joxean Alustiza zumarragarra da, 50 urte ditu eta 1991tik Fagorreko kooperatibetan aritu da lanean. Hainbat kooperatibatako lehendakari izan da (Fagor Arrasate, Koniker…) eta 2010etik Fagor Taldeko Kontseilu Orokorreko lehendakaria da.

foto 4 (1)

Lehenik eta behin, deskribatu Fagor Taldea labur-labur:

7 kooperatibek osatzen dute Taldea, eta 5.300 langilek –horietatik 3.800 bazkideak–.  Euskal Herrian 19 planta ditugu eta guztietan dugu euskara plana. Lehen euskara plana 1997an abiarazi genuen, eta ordutik hona poliki-poliki kooperatiba guztietara hedatu ditugu.

Zehaztu dezakezu zein eskualdetan dituzuen plantak?

Debagoienan, Donostialdean, Lea-Artibain, Txorierrin, Sakanan eta Tafallaldean.

Eta zergatik euskara planak Fagorren?

Batetik, ingurunearekiko konpromisoarengatik. Urte dezente dira gure ingurua euskalduntze prozesua garatzen ari dela, eta guk ingurune horrekiko konpromisoa dugu eta gure ekarpena egin nahi dugu.

Bestetik, bazkideen borondate eta nahi argi bati erantzuteko jarri genituen euskara planak abian.

Zeintzuk izan dira azken urteotako lorpenak?

3 lorpen aipatu nahiko nituzke: erabilera, normalizazioa eta Euskara Batzordeen dinamika.

Azaldu, mesedez, 3 lorpen horiek zabalago.

Lehenik, erabileran izan dugun hazkundea. Laneko arlo ezberdinetan landu dugu euskararen erabilera, eta hazkundea nabaria da. Adibide gisa, Batzar Nagusiak aipatu nahiko nituzke. Batzar Nagusiak, kooperatibako organo gorenak diren batzarrak, euskara hutsez egiten ditugu gaur egun Fagor Taldeko kooperatiba guztietan, eta Taldeko lehendakarien Batzarrak, Kontseilu Orokorra edota Taldeko Kontseilu Sozialak ere euskara hutsez egiten ditugu.

Ahozko erabilera informalean izan dugun hazkundea ere aipagarria da. 1999an %20ko erabilera zen, batez beste, Fagor Taldean; eta, gaur egun, %44 erabiltzen dugu euskara eguneroko harreman informaletan. 20 puntuko hazkundea gainditu dugu. Arrasateko kale erabilerako azken datua %34koa da, eta aipagarria da kalean baino euskara gehiago erabiltzera heldu garela lanean.

Bigarrenik, normalizazioaz hitz egiten dudanean esan nahi dut, gaur egun, lanean, edozein lan egin dezakegula euskaraz. Horretaz konturatzea prozesu luzea izan da, baina, orain, normaltasun osoz egiten ditugu lanak euskaraz, eta ez da inor horretaz harritzen. Duela 20 urte espero ez genuena lortu dugu zentzu horretan. Atzera egitea zail ikusten dut.

Eta, hirugarrenik, Euskara Batzordeen dinamika goraipatu nahi dut. Fagorreko boluntario asko eta asko aritu izan da eta ari da euren kooperatibako euskara garatzeko inurri lana egiten, eta hori lorpen handia da.

Eta zeintzuk dira hurrengo urteetarako erronkak?

Erabileran aurrera egin dugu, baina ezin gara lokartu, eta aurrera egiten jarraitu behar dugu. Gizarteko beste hainbat arlotan bezala, lan mardula dugu egiteko arlo honetan.

Eta, bestetik, departamentu eta sekzioetako jardun normalizatua ziurtatzearen alde, kide guztien euskararen ulermena ziurtatu beharko genuke.

Horiek aipatu nahiko nituzke gure bi erronka nagusi gisa.

Irakurtzen jarraitu...

Emunen etengabe ari gara euskara normalizatzeko metodologia berritzen. Horretarako berrikuntza proiektuak abiatzen ditugu; baina ez horiek bakarrik, ezagutza partekatzearekin batera metodologia berritzeko (eta hobetzeko) bestelako gune edo foro batzuk ere antolatzen baititugu. Jarraian azalduko ditugu bakoitzaren ezaugarriak eta xehetasunak.

2752099532_f037d28f8b_o

Argazkia: Flickr

Emunen, urtero, enpresa planetako metodologia hobetzeko dozena bat berrikuntza proiektu izaten ditugu, eta proiektu horietan Emuneko euskara teknikari guztiak aritzen gara.

Berritzeko premiak iturri askotatik jasotzen ditugu, baina iturri garrantzitsuena bezeroa da; izan ere, bere proiektuan dituen erronken berri emateaz gain, zerbitzua hobetzeko proposamenak ere helarazten dizkigu.

Horiei guztiei erantzuteko berrikuntza proiektuak jartzen ditugu martxan Emunen. Proiektuaren jabea bezeroarenean dabilen teknikaria izaten da, bezeroa bera ez denean. Bere ardura izaten da azkeneko produktua zein izango den bezeroarekin adostea; horretarako, oso garrantzitsua izaten da bezeroaren arazo edo erronka hori ondo ulertzea: zerk eragin duen bizi duen egoera, zein ondorio dituen…

Berrikuntza proiektua garatzeko teknikariak lantalde baten laguntza izaten du. Lantaldea beste erakunde batzuetan dabiltzan teknikariek eta proiektu arduradunek osatzen dute; normalizazio prozesuetan eskarmentua duen jendea da, eta gaian duten interesarengatik edota gaian arituak direlako parte hartzen dute. Era horretan landutako gaiak dira, adibidez: laneko mezu elektronikoen erabilera, erakunde bateko eragileen lidergoa…

Baina Emuneko berrikuntza proiektu guztiak ez dira bezero jakin bati lotutakoak, beste batzuek gure metodologiari ekarpen orokorragoa egiten baitiote. Proiektu horiek askotariko jatorriak dituzte: zaintza bidez identifikatutako nazio edo nazioarte mailako esperientziak, teknikarion iritziekin garatu beharreko metodologiak, eta abar. Era horretakoak dira, esate baterako: euskara planeko eragileen artean diren erdaldunekin nola lan egin, pertsonen motibazioan oinarritutako euskara planen diseinua…

Halaber, beste erakunde batzuekin batera ere garatzen ditugu berrikuntza proiektuak; adibidez, Soziolinguistika Klusterraren edo Kontseiluaren bidez, urtero, bi edo hiru berrikuntza proiektutan hartzen dugu parte.

Berrikuntza proiektuekin gure metodologia, gure lanerako tresnak, sortzen eta berritzen ditugu. Metodologia hori bezeroaren etxean aplikatzen dugun aldiro ikasi egiten dugu, eta esperientziatik ikasitakoa lankideen artean partekatzeko beste bitarteko batzuk ditugu: mintegiak eta praktika komunitateak.

Bien arteko alde nabarmenena iraupena da. Mintegiak gai oso zehatzen inguruko bi ordu inguruko saioak dira. Gaiak teknikariok geuk proposatzen ditugu, eta interesa dugunok elkartzen gara elkarrekin kezkak, esperientziak, jakin-minak, gomendioak… partekatzeko. Praktika komunitatean, berriz, urtean hiruzpalau saio izaten dira gai orokorrago baten inguruan; esate baterako, erakundeetan euskararen inguruko motibazioan eragiteari buruzkoa da praktika horietako bat.

Euskararen normalizazioak adar asko ditu eta kontzeptu ikaragarri konplexua da. Beraz, guretzat ezinbestekoa da gure jarduna hobetzeko eta berritzeko lan egitea; bai proiektuen bidez, eta baita bezeroari zerbitzua ematerakoan egiten den lanaren bidez ere.

Bidaltzailea:  Emuneko Berrikuntza Arloa

Irakurtzen jarraitu...