Pello Jauregi EHUko irakaslea da Hezkuntzaren Teoria eta Historia Sailean; besteak beste, “Kuadrillategi” egitasmoa eta “Aldahitz: eusle metodologia eta hizkuntza ohituren aldaketa lan munduan” proiektua koordinatu ditu; Moti+Batu jardunaldietan eman zuen Portaeratik jarrerara: jokabide urratzaile, egokitzaile eta eragozleak hitzaldiak ere izan du han eta hemen oihartzuna. Oraingoan, berriz, EMUNeko lankideoi eman berri dugun “Nola txertatu eguneroko esku-hartzean ikerketa aplikatua?” hitzaldia izango dugu hizpide.

Pello Jauregiren iritziz, beharrezkoa da esku-hartzea ikerketaren eskutik joatea; esku-hartzeak noiznahi egiten ditugu, baina, gero, esku-hartze horien berri ematerakoan, zelofanez bildu ez ezik, ikerketarekin janztea komeni zaigu. Ikerketarekin sinesgarritasuna irabaziko du gure esku-hartzeak. Ikerketa diogunean, ez gara ari –nahitaez- prozesu konplexu bati buruz; neurketa sinple batetik datu, taula eta grafiko pila bat atera ditzakegu, eta baita ondorio interesgarriak ere.

Beraz, esku-hartzearekin batera ikerketa egitea komeni zaigu…

  1. Ikerketak zehaztasuna –irizpideak, adierazleak, aldagaiak eta abar zehaztea– eskatuko digulako.
  2. Ikerketak gero zein datu beharko ditugun aurrez pentsatzea eskatuko digulako, eta horrek proiektua osoaren ikuspegi orokorra geureganatzen laguntzen du.
  3. Esku-hartzearen komunikazioa egiterakoan, ikerketak sendotasuna eta argitasuna emango dizkiolako.

Edonola ere, ikerketak ere baditu bere muga edo ahultasunak:

  1. Oso dinamikoa dena estatiko bihurtzen dute datuek.
  2. Artifizialtasun kutsua ematen dio errealitateari. Esaterako, 4 maila duena “oso ona” multzoan sartzen badugu, eta “3,9” maila duenari, berriz, “ona” etiketa jartzen badiogu, errealitatea pixka bat desitxuratzen ari gara.
  3. Ikerketak serioegi edo matematikoegi hartzeko arriskua ere badago; adibidez, erabileran %12tik %14 igotzea positiboa izan daiteke… edo ez. Batzuetan, aldaketa txiki batetik erabateko ondorioak ateratzen ditugu eta, agian, ez da adierazgarria; errore-tarteak ere kontuan hartu behar dira.

Irakurtzen jarraitu...

Carmelo Urdangarin (Deba, 1932) ekonomialaria eta kultur arloko pertsona ezaguna da. Danobat kooperatiban egin zuen lan, baina berak egindako lana oparoa da. Horren erakusgarri, 20 liburu inguru ditu argitaratuta; antzinako ofizioen arlokoak dira liburu horietako asko. Bere ibilbidearengatik errekonozimendu asko jaso ditu, besteak beste, Debegesak ematen duen Gure Balioak saria. Guk, Elgoibarko makina-erremintak ospatu berri duen 100 urteurrenaren aitzakian, Carmelorengan jo dugu lehen urte haiek nolakoak izan ziren jakin asmoz.

7c4dc916-7643-43c8-8450-a13f6659b910

Argazkia: Debegesa

Nola izan zen makina-erremintaren sorrera Elgoibarren?

Elgoibarren makina-erremintaren sorrera ez zen egun batetik bestera gertatu, prozesu baten emaitza izan zen; Fundiciones San Pedro* labe garaiak, adibidez, aurretik zeuden. Horrez gain, erlojugintzan edo burdinsareak egiten ospe handia zuten Elgoibarko fabrikatzaileek, eta estatu osoan saltzen zituzten euren produktuak. Beste horrenbeste esan dezakegu Eibarko armagintzari buruz ere, ia 700 urteko ibilbidea egin baitu. Beraz, garai hartan, duela 100 urte, know-how handia zegoen metatuta Elgoibar eta inguruko herrietan, eta hori guztia baliatu zen makina-erremintako lehen tailerrak martxan jartzeko.

Nortzuk izan ziren lehen aitzindari haiek? Nolakoak ziren?

Esango nuke bi tipologiatako jendea zegoela: batetik, oso ohikoa zen tailer batean lanean ari zen langile batek lana uztea eta bere tailer propioa jartzea. Horrela, eta denbora gutxian, asko ugaritu ziren makina-erremintako tailerrak. Bestetik, beste sektore batzuetako enpresariek makina-erremintan negozioa egon zitekeela ikusi zuten, eta dirua inbertitzen hasi ziren. Urte batzuk beranduago, frankismoa egoteak ere lagundu egin zuen neurri batean; izan are, beste herrialdeekin hartu-emanik ez zegoenez, Elgoibarko eta Euskal Herri osoko enpresak babestuta egon baitziren.

Hizkuntzei dagokionez, zein zen hasierako urte haietan nagusi?

Elgoibarren jende gehiena euskalduna zen, eta hitz egin ere euskaraz hitz egiten zuten; eta, lantegietan kaleko errealitatea islatzen zenez, lantegietan ere euskaraz hitz egiten zen nagusiki. Eta bezeroekin eta hornitzaileekin beste horrenbeste; gehienak Euskal Herrikoak zirenez, haiekin ere gehienetan euskaraz izaten zen harremana. Idatzizkoari dagokionez, estatutuak eta halako idatzi formalak gaztelaniaz egoten ziren, nahiz eta, gero, oharrak idazterakoan edo apunteak hartzerakoan askotan euskara erabili; erremintak aipatzerakoan ere, barautsa edo mailuka (mailua) esaten zen, euskarazko izenak erabiltzen ziren, alegia.

Hizkuntzen erabilerarekin jarraituz, 100 urte hauek bereizi beharko bazenitu, zein garai aipatuko zenituzke?

Lau garai bereiziko nituzke: 1) aipatu dudan bezala, lehen urteetan euskara zen nagusi; 2) 1930. urteko hamarkadan, enpresak Espainian saltzen hasi zirenean, estatuko bezeroekin gaztelania erabiltzen hasi ziren, eta zer esanik ez frankismoa iritsi zenean, orduan barne harremanetan ere gaztelania nagusitu baitzen; 3) 1960. urteko hamarkadan nazioartekotze prozesua hasi zen; lehendik inguruko herrialdeetan (Frantzia, Italia…), eta poliki-poliki beste herrialde batzuekin hartu-emanak izaten hasi ziren enpresak. Horrekin batera ordura arte arrotzak ziren hainbat hizkuntza gure enpresen egunerokoan agertzen hasi ziren; 4) azken urteetan euskara berriz bueltatzen ari da lantegietara, eta gero eta gehiago erabiltzen da, nahiz eta atzerriko hizkuntzen presentzia eta hizkuntza kopurua ere areagotu egin diren nabarmen.

* “La Fábrica de Hierros y Aceros San Pedro de Elgoibar – Más de un siglo de Historia 1876-1990”, Carmelo Urdangarin

Irakurtzen jarraitu...

Gaizka Garitanok garbi dauka euskaraz ez egiteak ondorioak dituela kirol arloan. Erantzukizuna bere egin, eta nonahi eta noiznahi egiten saiatzen da. Hori egiteak, ordea, kalte egin dio profesionalki. Eragindako olatua aberatsa izan da kirol, komunikabide eta herritarren artean, uste, aurreiritzi eta ezarritako hizkuntza arauak auzitan jarri baititu. Gaizka Garitano eredu izan da gutariko askorentzat, bere balioekin koherente eta ausart. Eibar taldean bertan ere utzi du bere alea, prentsa arduraduna alboan izan baitu hizkuntzaren dema horretan.

356281921_bbbdd9675c_o

Argazkia: flickr

Eta Kittok maiatzaren 25ean antolatutako Euskararen transmisioaren inguruko mintegian bere esperientzien berri eman zigun Gaizka Garitanok beste askorekin batera.

Horietako beste esperientzia bat Gipuzkoako Foru Aldundiak Udal<>ekin egitasmoan Emunen laguntzarekin landutako ikerketa izan da. Biak euskaldunak izanda, bikotekidearekin gaztelaniaz aritzen diren gurasoen bizipen, uste eta iritziak bildu dituzte ikerketa kualitatibo horretan.

Gurasoak, Gaizka Garitano bezala, hizkuntzaren transmisioan duten erantzukizunaren jabe dira, eta horregatik egiten diete seme-alabei euskaraz. Baina bikotekide euskaldunari gaztelaniaz egiteagatik, zer, ezer gertatzen al da? Hor ere eredu izan behar al dute? Gaiak erpin asko ditu baieztapen borobilak egiteko. Hona ondorio aipagarrienak:

a) Hizkuntza ohiturak aldatzea zaila dela barneratuta dute ikerketan parte hartu duten gurasoek. Batzuk ez dira saiatu ere egin bikotekidearekin euskaraz egiten. Saiakerak egin dituztenen artean, batzuek harreman hizkuntza euskalduntzea gatazka-iturri bihurtzeko arrazoi izan daitekeela sumatu dute, gehienetan batek euskara maila baxuagoa duelako. Halakoetan, penaz, saiakera alde batera uztea erabaki dute.

b) Azkenaldian kanpainak egin dira gurasoak eredu direla azpimarratzeko eta ohartarazteko gurasoek euskaraz jakin arren gaztelaniaz egiten badute, seme-alabek etorkizunean ere ez dutela egingo. Horren aurrean, gurasoek aipatu dute hizkuntza arloan, beste arloetan bezalaxe, seme-alabentzat eredu direla. Baina bat du, ordea, baieztapen horrek. Ez dute uste euren jokaera determinatzailea denik. Lagunarteak, auzoak, eskolak, teknologia berriek ere eragiten dute seme-alaben hizkuntza ohituretan.

c) Gune euskaldunetako zenbait guraso kezkatuta daude seme-alaben gaztelania mailarekin. Horrek eskola eta familia batzuetan nahasmena sortzen du, eta gaztelaniaz praktikatzeko guneak eta uneak sortzea eragiten ari da. Esaterako, asteburuetan tarte bat hartzea familian gaztelaniaz egiteko, 4-5 urteko umeari batek gaztelaniaz egitea, eta abar.

Ez dakigu joera horiek ohikoak diren ala ez, horretarako ikerketa kuantitatiboak egin beharko genituzkeelako. Hori bai, lehentasuna du bigarren hizkuntzaren ikaskuntzaren prozesua zein den argitzea familia eta eskoletan. Nahasmen handia dago. Ikaste prozesua adin eta gune soziolinguistikoaren arabera nola gertatzen den azaltzeak saihestuko du esperimentuak egitea eskola eta familia batzuetan.

d) Familietan hizkuntza ohiturak erdaldundu daitezke seme-alabak nerabezarora iristean. Aldaketa seme-alaben aldetik zein gurasoen aldetik etor litekeela uste dugu, mahaiaren bueltan hizkuntzak nahasten hasi eta erdalduntzen has daitezkeela ikusi baitugu.

Komeniko litzateke fenomeno horren zabalpena eta joera zein den ikusteko ikerketak egitea etorkizun hurbilean.

Ikus daitekeen moduan, pasatu, gauza asko pasatzen ari dira etxeko hizkuntzan. Buruz buru jokatzea dagokigu orain, jakinda bikotekideen harremanak aldatzen saiatzea baino lehenagoko lanak baditugula.

Bidaltzailea:  Amaia Balda (EMUNeko euskara teknikaria)

Irakurtzen jarraitu...

Lantalan-en, aurretik ere, aipatu izan ditugu gorrak eta zeinuen hizkuntzak; Miren Lazkanok, gure lankideak, bere HIZNETeko sakontze-egitasmoaren laburpen artikulua idatzi zuenean, hain zuzen ere. Oraingoan, gorrek lanean nahiz lanetik kanpo zein egoera bizi duten jakin nahi izan dugu eta, horretarako, Iñaki Madinabeitia, AransGiren Bergarako egoitzako zuzendariarengana jo dugu, eta hark argitu dizkigu zalantzak.

aspasor_que-te-puede-ofrecer

Argazkia: www.aspasor.org

Zein da gorren egoera gaur egun? Zer eskaintzen die AransGik?

Gorren komunitatea minorizatua eta ahula da, euskaldunona baino gehiago; gorrak asko izan arren –1000 pertsonatik 1 jaiotzaz gor sakona da, eta 2-3 haurtzarotik– sakabanatuta bizi baitira.

Batzuetan galdetzen digute ea zein entzumen galeratik aurrera den pertsona bat gorra. Guretzat entzumen galeraren bat duen pertsona oro gorra da, edo izan beharko litzateke; “litzateke” esaten dut, askotan familiakoei eta ingurukoei kosta egiten baitzaie euren senide edo lagun hori gorra dela onartzea.

Guri, AransGi-ri dagokionez, Bergaran, Tolosan eta Donostian ditugu egoitzak, eta gorrei –haur nahiz nagusi– arreta integrala eskaintzen diegu; horretarako, Jaurlaritzako Hezkuntza Sailarekin, eta Aldundiko eta udaletako hezkuntza eta ongizate zerbitzuekin koordinatzen gara.

Gortasuna sendatzeko edo arintzeko gaur egun merkatuan dauden bitartekoak eraginkorrak al dira?

Egia da gortasuna ez dela sendatzen, baina gero eta baliabide gehiago eta hobeak daude. Adibidez, audiofonoak ahozko mezuak filtratu eta anplifikatu egiten ditu, baina, bere mugak ditu, egoera batzuetan ez baititu jasotako mezu eta soinu guztiak ondo bereizten eta sailkatzen, eta egoera jakin batzuetan (taberna batean, esaterako) gorrak zarata baino ez du entzuten. Gor sakonei, berriz, inplanteak jartzen zaizkie; belarriko koklean (karakolean) zelulak estimulatzeko elektrodoak sartzen zaizkie, eta horri esker informazio akustikoa iristen da garunera.

Lan-munduari dagokionez, gorrek zein zailtasunekin egiten dute topo?

Gorrek azpimarratu nahi izaten dute eurak ez direla arazoa, baliabideak eskaintzen zaizkienean arazoak, neurri batean behintzat, desagertu egiten baitira. Ñabardura hori egitea garrantzitsua da.

Lan-munduan –mundu arruntean bezalaxe– laguntza bisualaren premia du gorrak. Kontuan izan behar dugu gortasunik ez duen pertsona batek jasotzen duen informazio zehatz osotik %70 inguru entzumenetik jasotzen duela; gortasuna duen pertsona baten kasuan, berriz, ikusmenak hartzen du lehentasuna ezinbestez. Itsu bat eta gor bat alderatuz gero, esango nuke gorrak itsuak baino bizi kalitatea hobea duela, baina itsu batek gor batek baino informazio gehiago jasotzen duela aldi berean.

Aipatu dudan laguntza bisuala bi motatakoa izan daiteke: azpitituluekin edo zeinuen hizkuntzarekin. Zeinuen hizkuntza erosoagoa eta eraginkorragoa da, gerta baitaiteke gorrak azpitituluak ez ulertzea, azpitituluen hizkuntza edozein dela ere. Gorrei ahozko bi hizkuntza funtzional ikastea (demagun euskara eta gaztelania) ikaragarri kostatzen zaie; bakarra ikasteko ere esfortzu handia egin behar izaten dute. Are gehiago, ia seguru nago, ez bagenu gor bat hizkuntza funtzional bat ikastera bultzatuko, bera ez litzatekeela hizkuntza hori menperatzera iritsiko, hau da, ikasi bai, baina ez luke hizkuntza baliabide aberastasun handiegirik izango.

Ondorioz, gorrek ez dituzte euskara edo gaztelania moduko hizkuntza funtzionalak menperatzen. Arrazoia? Guk bizitza osoa daramagu hizkuntza horiek etengabe jasotzen eta erabiltzen, eta horrek baliabide aberastasun handia ematen digu; gorrak, berriz, entzuleentzat prestaturiko gizarte honetan, ikasketan atzeratuta joaten dira maiz, eta askoz baliabide gutxiago menperatzera iristen dira, bai ahozkoan, bai idatzizkoan; bai jasotzerakoan, bai adierazterakoan.

Beraz, gorrak informazio osoa jasotzen duela ziurtatzeko arreta berezia jarri behar da, bestela informazioa jasotzerakoan gaizki-ulertu asko gertatzen baitira, lantegietan ere bai; lagundu egin behar zaie, eta informazioa modu ulerterrazean eman. Idatzizkoarekin errazagoa da (adibidez, idatzia etxera eraman eta etxekoek azaldu ahal diote), baina ahozkoarekin eta bat-batekoa baldin bada, askoz zailagoa da konponbideren bat topatzea.

Enpresetan lan egiteko aukerak mugatu egiten al zaizkie?

Gorren %50 inguru lantegi estandarretan ari da lanean, eta beste %50 enpresa babestuetan (Gureak, Katea…).

Enpresa estandarrei dagokionez, oraindik ere bide luzea dago egiteko, nahiz eta tarteka ikusten diren kasu eredugarri batzuk; adibidez, Soralucen, Batzar Nagusian zeinuen hizkuntzaren aldibereko itzulpena egin izan dute Eskuaire zerbitzua baliatuz. Baina aitzindaria eta enpresa guztien artean eredugarriena aipatu beharko banu, Elay aipatuko nuke, 10-15 urteko elkarlana izan baitugu eurekin. 5 langile gorrek egiten dute bertan lan, gor horietako bakoitza gortasun maila desberdinarekin, eta enpresak laguntza asko eta askotarikoa eskaintzen die. Gainera, enpresa osoko langileei eskaintzen zaizkie zeinuen hizkuntza ikasteko ikastaroak. Guretzat ere oso lagungarria eta aberasgarria izan da eurekin izan dugun elkarlana, ekintza eta estrategia desberdinak probatzeko aukera eskaini baitugu Elayk.

Irakurtzen jarraitu...

Ingudea 2011n sortu genuen eta, elkarlanean, geure enpresetan euskararen erabilera normalizatzeko bidean pausoak ematen ari gara. Bi hilean behin elkartzen gara.

Imagen1

Hainbat arlo, ezaugarri eta neurritako enpresetako kideek parte hartzen dugu batzordean eta normalizazio bide horretan ere oso ibilbide ezberdinak ditugu, bakoitza bere neurrian eta abiaduran ari da aurrerapausoak ematen.

Batzordeko kide garen edo izan garen enpresak honako hauek gara: AMPO, ARRI, CAF, EDERFIL BECKER, EREDU, ESTANDA, EZARRI, GOIEKI, GOILASER, HERTELL, IRIZAR, MONTTE eta ORKLI.

Esan bezala, taldearen helburua elkarlanean jardutea da. Horrela, indar metaketa aprobetxatu, lan-ildoak definitu eta elkarrekin ekintza bateratuak egiteko. Hiru helburu nagusi ditugu:

  1. Ezagutza partekatzea
  2. Eskualdean eragitea
  3. Goierriko gainerako enpresak gurera erakartzea

Helburu horiek lortzeko bidean urte hauetan hainbat ekintza egin ditugu. Euskararen Nazioarteko Eguna elkarrekin ospatu izan dugu, lehiaketak egin ditugu, eskualdeko komunikabideetan gure buruaren berri eman dugu, TELP tailerra egiten dugu urtero, bilerak txandaka gidatuz enpresak ezagutu ditugu, formazio hornitzaileei gurekin euskaraz jardun daitezen eskatu diegu…

2015eko egitasmo nagusia eskualdeko hornitzaile komunekin lanketa egitea da. Bakoitzak bere etxean egindako lanak eta elkarrekin izan dezakegun indarrak Goierrin eragina izatea nahi dugu. Aurten eta datozen urteetan. Ahalegin horretan jarraituko du Ingudeak.

Bidaltzaileak:  Ingudeako kideak

Irakurtzen jarraitu...